کردستان را می‌توان سرزمین باغ‌های رنگارنگ و محصولات متنوع کشاورزی دانست؛ استانی که تنوع اقلیمی، بارندگی مناسب در بخش‌هایی از منطقه و وجود اراضی مستعد، زمینه شکل‌گیری ظرفیت قابل توجهی در بخش باغبانی را فراهم کرده است. از باغ‌های انگور و گردو گرفته تا مزارع توت‌فرنگی و باغ‌های میوه‌های هسته‌دار، هر فصل بخشی از توان تولیدی این استان را به نمایش می‌گذارد؛ ظرفیتی که امروز با ۶۵ هزار هکتار باغ و تولید سالانه حدود ۵۱۶ هزار تن انواع محصولات باغی، سهم مهمی در اقتصاد، اشتغال و معیشت بهره‌برداران بخش کشاورزی کردستان دارد.

در این میان، جایگاه کردستان در تولید محصولاتی همچون توت‌فرنگی، انگور دیم و گردو، تنها بخشی از ظرفیت باغبانی استان است؛ ظرفیتی که در صورت توسعه زیرساخت‌هایی همچون صنایع تبدیلی، سردخانه، بسته‌بندی و بازاررسانی می‌تواند مسیر محصولات باغی را از مزرعه تا بازارهای داخلی و خارجی هموارتر کند.

به گزارش روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، سعدی نقشبندی اظهار کرد: سطح باغات استان کردستان حدود ۶۵ هزار هکتار است که از این میزان حدود ۶۰ هزار هکتار بارور و پنج هزار هکتار نیز غیربارور است.

وی افزود: سالانه حدود ۵۱۶ هزار تن محصول باغی در استان تولید می‌شود که سهم میوه‌های تابستانه حدود ۲۵۸ هزار تن، معادل ۵۰ درصد تولیدات باغی کردستان است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان بیان کرد: انگور، سیب، توت‌فرنگی، هلو و گردو، پنج محصول شاخص باغی استان هستند که در مجموع حدود ۷۵ درصد تولیدات باغی کردستان را به خود اختصاص می‌دهند.

نقشبندی ادامه داد: انگور با سهم حدود ۳۰ درصد، سیب با ۱۶ درصد، توت‌فرنگی با ۱۴ درصد، هلو با هشت درصد و گردو با ۶ درصد، عمده تولیدات باغی استان را تشکیل می‌دهند.

وی با اشاره به جایگاه کردستان در تولید برخی محصولات باغی کشور گفت: استان در تولید توت‌فرنگی رتبه نخست، انگور دیم و گردو رتبه دوم، آلبالو رتبه پنجم، به رتبه هفتم و گیلاس رتبه هفتم کشور را دارد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان درباره وضعیت تولید میوه‌های تابستانه در سال جاری اظهار کرد: تولید این محصولات در مجموع نسبت به سال گذشته وضعیت مناسب‌تری داشته و در بسیاری از محصولات، به‌ویژه میوه‌های هسته‌دار، افزایش تولید داشته‌ایم؛ هرچند تولید زردآلو به دلیل بروز سرما و بارندگی نامناسب در زمان گل‌دهی و تشکیل محصول کاهش یافته است.

نقشبندی شرایط آب‌وهوایی، میزان و پراکنش بارندگی، سرماهای دیررس بهاره، تگرگ، نوسانات دمایی، وضعیت منابع آبی و نحوه مدیریت باغ‌ها را از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر میزان تولید محصولات باغی عنوان کرد و افزود: اجرای عملیات به‌باغی، تغذیه مناسب، مدیریت آفات و بیماری‌ها، اصلاح و نوسازی باغات و استفاده از ارقام و پایه‌های مناسب نیز در افزایش بهره‌وری باغ‌ها نقش دارد.

وی با اشاره به ظرفیت شهرستان‌های استان در تولید میوه‌های تابستانه گفت: بخش عمده تولید این محصولات مربوط به شهرستان‌های سنندج، کامیاران، مریوان، سروآباد، بانه و سقز است و در صورت تأمین و تخصیص آب، با توجه به شرایط اقلیمی، بارندگی مناسب و وجود اراضی مستعد، امکان توسعه باغات و افزایش بهره‌وری باغ‌های موجود در این مناطق وجود دارد.

انگور؛ سهم ۱۶۰ هزار تنی از تولیدات باغی کردستان

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با بیان اینکه انگور یکی از مهم‌ترین محصولات باغی استان است، گفت: حدود ۳۰ درصد تولیدات باغی استان، معادل ۱۶۰ هزار تن، مربوط به محصول انگور است.

نقشبندی اضافه کرد: تخصیص اعتبار برای تأمین قلمه‌های ریشه‌دار یارانه‌ای، توسعه باغات انگور، اصلاح و نوسازی تاکستان‌ها، افزایش بهره‌وری از طریق هرس اصولی و به‌موقع، توسعه کشت داربستی، استفاده از ارقام مناسب، بهبود تغذیه و مدیریت آفات و بیماری‌ها از برنامه‌های توسعه این محصول است.

وی توسعه فرآوری محصولات باغی را نیز ضروری دانست و افزود: احداث کارخانه ژینا نوش در مریوان و ایجاد سردخانه‌ها از جمله اقدامات انجام‌شده در راستای توسعه زنجیره ارزش محصولات باغی استان است.

توسعه سردخانه و صنایع تبدیلی برای کاهش ضایعات

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با اشاره به مشکلات باغداران در حوزه تولید و بازاررسانی اظهار کرد: افزایش هزینه‌های تولید، تأمین نهاده‌ها، محدودیت منابع آبی، هزینه انتقال آب به مناطق بالادست، خسارت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، نوسان قیمت محصولات و هزینه برداشت از مهم‌ترین چالش‌های باغداران است.

نقشبندی گفت: عرضه حجم زیادی از محصولات در مدت کوتاه برداشت می‌تواند موجب کاهش قیمت شود و در این زمینه توسعه سردخانه، صنایع تبدیلی، سورتینگ، بسته‌بندی، تشکل‌های تولیدکنندگان و ایجاد بازارهای هدف می‌تواند به ساماندهی بازار کمک کند.

وی افزود: برای کاهش ضایعات، اقدامات باید از مرحله پیش از برداشت تا زمان رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده دنبال شود و توسعه ظرفیت‌های سردخانه‌ای، سورتینگ و بسته‌بندی، حمل‌ونقل مناسب و صنایع تبدیلی در کنار آموزش باغداران مورد توجه قرار گیرد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان ادامه داد: بخشی از محصولات باغی استان قابلیت فرآوری دارد و با توجه به حجم و تنوع تولیدات، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری برای تکمیل زنجیره ارزش محصولات باغی ضروری است.

وی همچنین از بهره‌برداری یک سردخانه پنج هزار تنی در شهرستان قروه در سال جاری خبر داد و گفت: توسعه سردخانه‌ها در نزدیکی مراکز تولید و متناسب با نوع محصول و بازارهدف، می‌تواند به کاهش ضایعات، عرضه تدریجی محصولات و توسعه صادرات کمک کند.

حرکت از تولیدمحوری به زنجیره‌محوری

نقشبندی با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش محصولات باغی گفت: رویکرد اصلی باید حرکت از تولیدمحوری به زنجیره‌محوری باشد؛ به گونه‌ای که باغدار علاوه بر تولید محصول خام، از ظرفیت‌های نگهداری، سورتینگ، بسته‌بندی، فرآوری، برندینگ، شناسنامه‌دار کردن واحدهای بهره‌برداری، شناسه محصول و بازاریابی نیز بهره‌مند شود.

وی تقویت تشکل‌های باغداران، توسعه سردخانه و صنایع تبدیلی، بسته‌بندی و برندسازی محصولات شاخص استان و ایجاد بازارهای پایدار را از برنامه‌های این بخش عنوان کرد و افزود: هدف نهایی افزایش سهم باغداران از ارزش افزوده محصولات و کاهش وابستگی آنان به فروش محصول در زمان اوج برداشت و فعالیت واسطه‌هاست.

ظرفیت کردستان برای توسعه صادرات محصولات باغی

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با اشاره به ظرفیت صادراتی استان اظهار کرد: محصولات باغی کردستان علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار داخل، به سایر استان‌های کشور ارسال می‌شوند و برخی محصولات نیز سابقه حضور در بازارهای خارجی، به‌ویژه بازار عراق، دارند.

نقشبندی گفت: موقعیت جغرافیایی و همجواری کردستان با کشورهای عراق و ترکیه ظرفیت مناسبی برای توسعه بازارهای صادراتی ایجاد کرده است و در این زمینه استانداردسازی، بسته‌بندی، سورتینگ، زنجیره سرد، برندسازی، شناسنامه‌دار کردن واحدهای بهره‌برداری و شناسایی بازارهای هدف دنبال می‌شود.

وی افزود: صادرات محصولات فرآوری‌شده به جای محصول خام می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای استان ایجاد کند و محصولاتی همچون انگور و فرآورده‌های آن، توت‌فرنگی، گردو و برخی میوه‌های هسته‌دار، متناسب با کیفیت و الزامات بازار هدف، ظرفیت توسعه صادرات را دارند.

توسعه باغداری با محوریت بهره‌وری آب

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان درادامه با اشاره به تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع آبی اظهار کرد: توسعه باغداری در استان باید مبتنی بر آمایش سرزمین و ظرفیت منابع آبی باشد.

نقشبندی استفاده از پایه‌ها و ارقام متحمل به خشکی، اصلاح و نوسازی باغات، سرشاخه‌کاری، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و توسعه باغات دیم در مناطق مستعد را از جمله برنامه‌های این بخش عنوان کرد.

وی خاطرنشان کرد: استفاده از گونه‌ها و ارقام متناسب با شرایط هر منطقه و ایجاد سامانه‌های آبگیر در اراضی شیب‌دار نیز می‌تواند در افزایش بهره‌وری منابع آب مؤثر باشد و هدف نهایی، افزایش تولید محصول به ازای هر واحد آب مصرفی و حرکت به سمت توسعه پایدار باغبانی در استان است.